Trouwen in de kerk ouderwets? Echt niet! Het is juist erg romantisch en een mooie manier om de liefde te bezegelen ten overstaan van God. Maar hoe gaat dat nu eigenlijk in zijn werk? Lees hier de tips!

Beeld: Laura Gordon

Algemeen: wat moet je weten om te trouwen in de kerk?

Je kunt er samen met je partner voor kiezen om behalve een huwelijksplechtigheid in het gemeentehuis ook te gaan voor een bruiloft in de kerk.

De Nederlandse wet schrijft voor dat het kerkelijk huwelijk altijd ná de wettelijke ceremonie plaatsvindt. Meestal vinden de beide gebeurtenissen op dezelfde dag plaats, maar het is ook mogelijk om pas veel later in de kerk te trouwen.

Door de scheiding van staat en kerk in ons land zijn het kerkelijk en het wettelijk huwelijk niet met elkaar verbonden. In landen die een staatsgodsdienst hebben is dat anders.  

Pagebreak

Huwelijk inzegenen

Bij een kerkelijk huwelijk laten bruid en bruidegom hun huwelijk inzegenen door een dominee of priester. Wie vraagt om de zegen over zijn huwelijk, vraagt God om hem/haar gunstig gezind te zijn. De twee gehuwden leggen hun huwelijk in Zijn handen en beloven om God bij hun relatie te betrekken. Deel van de huwelijksdienst is de trouwgelofte.

Feitelijk leggen bruid en bruidegom deze gelofte – die zij weliswaar tot elkaar uitspreken – aan God af. Hij is de belangrijkste getuige bij het kerkelijk huwelijk.

Protestant, katholiek, oecumenisch

Als je lid bent van een bepaald kerkgenootschap, is het verreweg het eenvoudigst om het kerkelijk huwelijk te laten voltrekken door je eigen dominee of pastoor in je ‘thuiskerk’.

Als je kiest voor een andere kerk, kan het voorkomen dat je niet helemaal vrij bent om de dienst in te vullen zoals je zelf wilt. Soms is het bijvoorbeeld niet mogelijk om de dienst te laten leiden door een gastvoorganger. Bovendien staat niet iedere kerk open voor elk soort dienst: een oecumenische dienst behoort niet overal tot de mogelijkheden.

Ook bij het kiezen van een voorganger kun je dergelijke principiële keuzes tegenkomen. Niet iedere dominee is bijvoorbeeld bereid om een homoseksueel huwelijk of een huwelijk tussen twee andersgelovigen te sluiten.

Ieder bruidspaar zal kiezen voor de dienst die past bij hun christelijke achtergrond. Mocht je als bruid en bruidegom een verschillende achtergrond of overtuiging hebben, dan zul je moeten kiezen tussen een katholieke, een protestantse of een oecumenische huwelijksdienst. Hieronder lees je meer over de verschillende vormen.

Natuurlijk zijn er ook paren die geen christelijke, maar een andere religieuze achtergrond hebben. Dit artikel gaat echter slechts in op het kerkelijk huwelijk.

Trouwen volgens de katholieke traditie

Formeel gezien is het huwelijk voor de katholieke kerk pas geldig nadat het in de kerk is gesloten. Vroeger werd het burgerlijk huwelijk door katholieken gezien als slechts een formaliteit; trouwen in de kerk was pas ‘echt’. Inmiddels beschouwen veel katholieken de voltrekking van het kerkelijk huwelijk als een aanvullende plechtigheid.

Beeld: Taylor Lord

De katholieke kerk verbindt de huwelijkspartners door middel van de kerkelijke inzegening voor altijd aan elkaar. Echtscheiding erkent zij dan ook niet – het huwelijk wordt zelfs als volstrekt onontbindbaar beschouwd.

Een bruidspaar dat in een rooms-katholieke kerk trouwt, zal een huwelijksformulier moeten tekenen waaruit blijkt dat er niet eerder een kerkelijk huwelijk heeft plaatsgevonden. Wie na een katholiek ingezegend huwelijk gescheiden is en daarna opnieuw in de kerk wil trouwen, zal een aantal stappen moeten doorlopen.

Een kerkelijke rechtbank, verbonden aan het bisdom - een zogenaamd 'officialaat' - zal onderzoeken of er geldige redenen zijn om het eerdere huwelijk nietig te verklaren. Geldige redenen houden altijd verband met de intenties die ten grondslag lagen aan het beëindigde huwelijk. De procedure is behoorlijk ingewikkeld en kan veel tijd in beslag nemen. Mocht deze situatie op jou van toepassing zijn, neem dan tijdig voor je gaat trouwen contact op met je parochie. De procedure kan in werking worden gesteld via de pastoor.

In de katholieke huwelijksdienst hebben bruid en bruidegom allebei één of twee getuigen, die tijdens de huwelijksvoltrekking meestal rondom het bruidspaar staan. Het is mogelijk om in de mis een eucharistie te laten plaatsvinden. Kort gezegd betekent dat dat tijdens de dienst gewijd brood – de 'hostie' – wordt uitgedeeld.

Aan het eind van de huwelijksmis ontvangt het bruidspaar een huwelijkskaars. Later zal tijdens de doop van eventuele kinderen uit het huwelijk de doopkaars van deze kinderen worden aangestoken aan de huwelijkskaars van hun ouders.

Tijdens de dienst worden ook de trouwringen uitgewisseld. De katholieke bruid en bruidegom dragen de ring aan hun linkerhand. De reden daarvoor is dat deze hand zich het dichtst bij het hart bevindt.

Trouwen in een protestantse kerk

Voor de protestantse kerk is het huwelijk geen sacrament. Het huwelijk dat al voor de wet voltrokken is, wordt in de protestantse kerk slechts ingezegend of bevestigd. De protestantse kerk is wat minder rigoureus in zijn opvattingen over echtscheiding, hoewel de meningen hierover binnen de verschillende protestantse kerken uiteenlopen.

De kerk legt zich meestal neer bij de wettelijke regelgeving over echtscheiding, maar blijft het huwelijk in principe als onontbindbaar zien.

Van oorsprong zijn er tijdens de protestantse dienst geen getuigen. Doordat de grenzen tussen de verschillende vormen van het christelijke geloof enigszins lijken te vervagen, worden tegenwoordig soms ook in de protestantse dienst getuigen ingezet. Wie daarvoor voelt, zal overleg moeten plegen met de dominee die voorgaat in de dienst.

De ringen die tijdens de dienst worden uitgewisseld, worden aan de rechterringvinger van de gehuwden geschoven. Rechts staat voor het goede en de rechterhand is verbonden met het goddelijke. In de praktijk is men echter niet zo strikt in de keuze voor de linker- of juist rechterhand. Aan het eind van de protestantse dienst ontvangt het bruidspaar een huwelijksbijbel.

Het gemende of oecumenische huwelijk

Een gemengd huwelijk kan een huwelijk zijn tussen een christen en iemand met een andere religieuze achtergrond, of een huwelijk tussen een niet-gelovige en een gelovige. Een gemengd bruidspaar kan trouwen in de kerk. De verschillende achtergronden van de partners zullen een rol spelen in de voorbereidende gesprekken met de geestelijke.

Een oecumenisch huwelijk is een huwelijk tussen twee partners met een verschillende christelijke achtergrond. Bij een oecumenisch huwelijk zul je moeten kiezen in welke kerk je wilt trouwen. Het is belangrijk om hier samen goed over te praten, omdat deze keuze heel gevoelig kan liggen.

Een oecumenische huwelijksmis in een katholieke kerk kan alleen plaatsvinden onder leiding van een pastoor. Bij de mis is een dominee aanwezig, maar zijn rol blijft tijdens de dienst beperkt. De mis heeft een katholieke vorm en de huwelijksvoltrekking is een sacrament. Een oecumenische huwelijksdienst in een protestantse kerk kan alleen plaatsvinden onder leiding van een dominee.

Bij de dienst is een pastoor aanwezig, maar zijn rol blijft beperkt. De katholieke partner zal toestemming moeten vragen aan zijn of haar bisschop om een gemengd huwelijk te laten voltrekken. Deze procedure wordt in werking gezet door de pastoor. Als de toestemming is verleend, is het huwelijk geldig voor de katholieke kerk en geldt het als sacramenteel.

Natuurlijk is het voor een gemengd christelijk bruidspaar mogelijk om in de kerk te trouwen zonder dat er twee voorgangers aanwezig zijn, of zonder voorafgaande toestemming. Het verschil is echter dat het huwelijk niet officieel als kerkelijk huwelijk wordt erkend door de katholieke kerk. Overigens is er niet zoiets als een ‘oecumenisch huwelijksregister’.

Keuzes voor trouwen in de kerk

Het is goed om je samen met je verloofde een goed beeld te vormen van de huwelijksdienst. Ideeën daarover kunnen al bepalend zijn in de keuze voor een bepaalde voorganger. Wil je een traditionele vorm, of past een lichtere kerkdienst beter bij jouw of jullie geloofsbeleving? En voor welke kerk kies je als jij en je partner een verschillende achtergrond hebben? Maar er zijn meer zaken waarover je zult moeten nadenken.

Beeld: SUEGRAPHY
  • Het is gebruikelijk om de trouwringen niet bij het burgerlijk huwelijk, maar pas in de kerk uit te wisselen. Tradities veranderen echter met de tijd, en je kunt er voor kiezen om het anders te doen.
  • De meeste kerken hebben een speciaal knielbankje voor huwelijksdiensten. Wil je tijdens de inzegening knielen? Of ga je liever staan?
  • Getuigen hebben traditioneel alleen een rol in een katholieke dienst. Als je je huwelijk laat inzegenen in een protestantse kerk, is het soms mogelijk om toch getuigen in te zetten. Omdat dit afwijkt van de traditionele vorm van de protestantse dienst, dien je hierover te overleggen met de dominee.
  • Hoewel voorgangers verschillend zijn in de mate waarin ze keuzes aan het bruidspaar overlaten, zul je altijd wel inspraak hebben in de manier waarop muziek een rol speelt tijdens de dienst. Misschien wil je bepaalde psalmen of gezangen laten klinken, of vind je het fijn als een vriend of familielid iets speelt of zingt tijdens de dienst. Wellicht kun je zelfs je eigen organist meenemen. Overleg in dat geval altijd met de koster en/of de organist van de kerk waarin je trouwt. Niet iedere organist stelt het op prijs als ‘zijn orgel’ door een ander bespeeld wordt.
  • Voor teksten geldt hetzelfde: de voorganger zal je betrekken bij, of misschien zelfs geheel vrijlaten in het kiezen van teksten die tijdens de dienst gebruikt worden. Misschien is er ook plaats voor niet-religieuze teksten die voor jullie een belangrijke betekenis hebben. Wellicht kun je een tekst laten voordragen door naaste vrienden of familieleden. Bedenk daarbij goed of je ze daarmee wel een plezier doet...
  • Bij een traditionele bruiloft wordt de bruid aan het begin van de dienst weggegeven. De bruidegom wacht zijn bruid op bij het altaar, terwijl de bruid binnenschrijdt aan de arm van haar vader. Misschien wil je op dit punt afwijken van de traditionele vorm, zodat je als bruidspaar samen de kerk binnentreedt.
  • Behalve de zegen speelt ook de trouwgelofte een rol tijdens de kerkdienst. Je kunt ervoor kiezen om de gelofte te laten voordragen door de voorganger, waarna je als bruidspaar antwoordt met een simpel ‘ja’. Het is soms ook mogelijk om een eigen trouwbelofte – verschillend, of voor allebei hetzelfde - naar elkaar uit te spreken. Overleg hierover met de voorganger.
Beeld: Luma Photo

Geestelijke voorbereiding op jullie huwelijk

Nadat je kennis hebt gemaakt met de voorganger van de dienst, zal hij of zij voorstellen om ter voorbereiding op het kerkelijk huwelijk een aantal gesprekken te voeren. Iedere pastoor of dominee vult deze voorbereiding op een eigen manier in. Het gaat erom dat de uiteindelijke dienst past bij jullie overtuigingen. Natuurlijk vindt de voorganger het belangrijk dat jullie geestelijk zijn voorbereid op het huwelijk en dat jullie er bewust voor kiezen om in de kerk te trouwen.

Tijdens de gesprekken zal de voorganger vragen stellen over jullie redenen om in het huwelijk te treden, maar ook over jullie motieven om in de kerk te trouwen. Daarnaast zul je waarschijnlijk spreken over de manier waarop je geloof en liefde beleeft. Je zult wat meer vertellen over jullie beider levensloop en de manier waarop jullie elkaar hebben leren kennen.

Uiteindelijk zal uit deze gesprekken naar voren komen hoe de dienst eruit moet zien. Samen met de voorganger bepaal je welke teksten en welke muziek er deel van zullen uitmaken.

Praktische zaken als je in de kerk trouwt

Alle praktische zaken omtrent de kerkelijke inzegening bespreek je met de koster van de kerk. Zo kun je bijvoorbeeld aan hem of haar voorleggen of je de kerk mag aankleden, hoe de stoelen en/of het knielbankje zullen worden opgesteld, of je een eigen organist meeneemt en of de piano ook gebruikt mag worden.

Beeld: Taylor Lord

Moderne trends trouwen in de kerk

Steeds meer jonge mensen zijn niet meer heel duidelijk verbonden aan een bepaalde kerk. Het kan voorkomen dat je niet meer regelmatig een kerk bezoekt, maar dat je tijdens je huwelijksdag toch aandacht wilt besteden aan het geloof of een zegen over je huwelijk wilt vragen.

In dergelijke gevallen kan het lastig zijn om een pastoor of dominee te vinden die bereid is om de dienst te leiden. De katholieke kerk is niet bereid tot het voltrekken van huwelijken tussen mensen van dezelfde sekse. Ook het overgrote deel van de protestantse kerken staat niet open voor het homohuwelijk.

Er zijn steeds meer mogelijkheden die aansluiten bij de maatschappelijke veranderingen op het gebied van huwelijk, kerk en religie. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk om een zogenaamd ‘ceremonieel huwelijk’ te laten voltrekken. Daarbij is er aandacht voor het geestelijke aspect, maar de voltrekking is niet religieus. Wel ontvangt het bruidspaar een zegen.

Daarnaast is het aantal bureaus dat bemiddelt in kerkonafhankelijke geestelijken groeiende. Een pastoor die niet verbonden is aan een bepaalde kerk zal nog steeds vragen naar de beweegredenen van het bruidspaar om in de kerk te trouwen. Een samenwerking met een ‘freelance pastor’ biedt het bruidspaar vaak meer vrijheden.

Kosten trouwen in de kerk

Meestal verleent de pastoor of dominee zijn diensten gratis als bruid en/of bruidegom lid zijn van zijn gemeente of parochie. Een ander dan je eigen dominee of pastoor zal een vast tarief rekenen voor de voorbereidingen en het leiden van de huwelijksdienst. In beide gevallen is het aardig om de geestelijke na afloop een aandenken aan jullie huwelijk te schenken.

Als je lid bent van een bepaalde gemeenschap, kun je soms – maar niet altijd - kosteloos gebruikmaken van de kerk. In dat geval is het gebruikelijk dat het bruidspaar een gift doet aan de kerk ter vergoeding van de onkosten. Een andere dan je thuiskerk rekent een vast bedrag aan huur. Soms zijn er extra kosten als je gebruik wilt maken van de organist of het kerkkoor. Denk er ook aan dat je een liturgie moet (laten) maken. In sommige gevallen is het gebruikelijk dat tijdens de dienst wordt gecollecteerd. Je kunt ook zelf een collecte organiseren voor een goed doel.

Voor sommige bruidsparen is een huwelijk zonder kerkelijke inzegening ondenkbaar. Voor anderen is de keuze wat minder vanzelfsprekend. Een kerkelijk huwelijk dient in ieder geval een bewuste keuze te zijn. Het brengt niet alleen extra kosten met zich mee, maar vergt ook extra praktische en geestelijke voorbereidingen. Tijdens een religieuze ceremonie is er echter veel ruimte voor een persoonlijke invulling en (religieuze) diepgang.

Etiquette bij een kerkelijk huwelijk

Nog een paar etiquetteregels die gebruikelijk zijn wanneer je in de kerk trouwt:

  • De bruid hoort de kerk binnen te komen aan de linkerkant. Aan de rechterkant loopt de bruidegom of haar vader.
  • In de kerk zit de bruid links van de bruidegom.
  • De bruid heeft haar bruidsboeket in haar rechterhand, wanneer de ceremonie voorbij is dan draagt ze deze in haar linkerhand.
  • De gasten van de bruid horen aan de linkerkant plaats te nemen. De gasten van de bruidegom dus aan de rechterkant. Ook hier is het gebruikelijk dat de dames links zitten van de heren.

Bekijk ook eens alle kerkelijke trouwlocaties in Nederland